Kedi Sağlığını Koruma ve Kontrol

Kısa cevap: Kedi sağlığı bakımı üç ayak üzerinde durur: düzenli aşı ve parazit takvimi, evde yapılan haftalık gözlem ve yılda en az bir kez veteriner kontrolü. Kediler ağrıyı ve hastalığı saklar; bu yüzden belirti beklemek yerine rutin kurmak gerekir. Aşağıdaki başlıklar, hangi belirtinin acil olduğunu, hangi kontrolün ne sıklıkla yapılacağını ve evde neleri kaydetmeniz gerektiğini adım adım anlatıyor.

Kedilerde Hastalığın İlk Sinyalleri

Kediler rahatsızlığını davranışıyla belli eder, şikâyet etmez. Şu değişiklikler "bekle gör" konusu değildir:

• İştah değişimi: 24 saatten uzun süre yem yememek ciddidir. Kedilerde açlık karaciğeri hızla etkiler.
• Su tüketiminde artış: Kabı sık sık boşaltıyorsa böbrek, şeker hastalığı veya tiroit akla gelir.
• Tuvalet alışkanlığı: Kum kabına sık girip az idrar yapmak, zorlanmak, miyavlamak. Özellikle erkek kedide bu acil durumdur.
• Saklanma ve huzursuzluk: Sosyal bir kedinin aniden dolap altına çekilmesi ağrı işaretidir.
• Solunum: Ağzı açık soluma, karından zorlanarak nefes alma, öksürük.
• Tüy ve deri: Matlaşma, kepek, aşırı yalama, tüy dökülen bölgeler.
• Kilo: Ayda %5'i geçen düşüş veya artış. Elle kaburgayı hissedebilmelisiniz, keskin çıkmamalı.

Aşırı yalama ve deri kaşıntısı bazen besin ya da ortam kaynaklı olur; evcil hayvanlarda alerji belirtilerini ayrıştırmak için tetikleyicileri not etmek işe yarar.

Aşı Takvimi ve Mantığı

Aşılar yavruluk döneminde temel bağışıklığı kurar, sonra tekrarlarla korumayı sürdürür. Genel çerçeve şöyledir:

• Yavru dönemi: Karma aşı yaklaşık 6-8 haftalıkta başlar, 3-4 hafta arayla tekrarlanır. Son doz genelde 16 haftadan sonraya sarkar.
• Karma aşı: Panlökopeni ve üst solunum yolu virüslerine (herpes, kalisi) karşı koruma sağlar.
• Kuduz aşısı: Ülkemizde yasal olarak gereklidir; seyahat ve pasaport işlemlerinde de şart.
• Lösemi (FeLV): Dışarı çıkan, çok kedili ortamda yaşayan veya kedi trafiği olan evlerde önerilir. Öncesinde test yapılır.
• Tekrarlar: Erişkinde yıllık ya da veterinerin risk değerlendirmesine göre daha seyrek.

Aşı öncesi kedinin sağlıklı olması ve iç parazit tedavisinin yapılmış olması gerekir. Ateşli, ishalli veya çok zayıf kediye aşı yapılmaz.

Parazit Kontrolü

• İç parazit: Yavruda sık, erişkinde yaşam tarzına göre 3-6 ayda bir.
• Dış parazit: Pire ve kene için damla veya tablet. Sadece evde yaşayan kediler de pire kapabilir; pire, şerit parazit taşır.
• Asla köpek ürünü kullanmayın. Bazı köpek dış parazit ilaçları kedide zehirlenmeye yol açar.

Veteriner Kontrol Sıklığı

Kısırlaştırma da sağlık başlığıdır: dişide meme tümörü ve rahim enfeksiyonu riskini, erkekte kavga ve kaçma kaynaklı yaralanmaları azaltır. Sonrasında enerji ihtiyacı düştüğü için porsiyonu gözden geçirmek gerekir.

Evde Haftalık Kontrol Rutini

1. Gözler ve burun: Akıntı, kızarıklık, göz kapağında şişlik var mı?
2. Ağız: Diş eti kırmızı çizgi, tartar, kötü koku. Diş taşı ilerleyince ağrı ve iştahsızlık yapar; diş temizliği rutini bu yüzden önemli.
3. Kulak: Koyu kahve kir, koku, sürekli kaşıma kulak akarı işareti olabilir.
4. Tüy ve deri: Tüyü ters yöne tarayıp pire pisliğine bakın.
5. Tırnaklar: Uzunluk ve kırılma kontrolü; kesim tekniğini doğru uygulayın.
6. Kum kabı: İdrar topaklarının sayısı ve büyüklüğü, dışkı kıvamı, kan izi.
7. Kilo: Ayda bir tartın, defterinize yazın.

Beslenme, Su ve Kilo

• Kediler etçildir; yüksek kaliteli hayvansal protein şart.
• Susuzluk idrar yolu sorunlarının başlıca sebebidir. Islak mama, geniş ve sığ kaplar, birden fazla su noktası işe yarar.
• Serbest mama yerine ölçülü porsiyon verin. Obezite şeker hastalığı ve eklem sorunu riskini yükseltir.
• Süt, çiğ balık, soğan-sarımsak, çikolata, üzüm ve kemikli artıklar verilmez.
• Mama değişimi 7-10 günde kademeli yapılır.

Stres ve Aktivite

Kedide stres fiziksel hastalığa dönüşür; idrar yolu şikâyetleri ve aşırı yalama en tipik örnekleridir. Dikey alan (raf, tırmalama direği), sessiz kum kabı konumu ve günlük 10-15